Zingen in Maassluis

Geplaatst op: 15 mei 2014

Op D.V. vrijdag 16 mei 2014 starten in Maassluis de activiteiten voor het 400-jarige jubileum van de stad Maassluis. Eerst is er een officiële bijeenkomst in de Groote- of Nieuwe Kerk.

Onlangs was ik er weer: Maassluis. Een kleine stad aan de Nieuwe Waterweg, de metropolen Rotterdam en Den Haag in het zicht. Het waterpeil van de binnenhaven is hoog. Door de open verbinding met de Nieuwe Waterweg en de Noordzee is te zien dat het vloed is. Oude koopmanshuizen staan langs de kade. In de haven kabbelt het water tegen de stenen kadewand. In de 19e eeuw werd Maassluis beroemd. De haven werd het domein van de grote zeeslepers van L. Smit en Co’s Internationale Sleepdienst. Krachtige sleepboten met markante schoorsteenpijpen, braakten bij hun sleepwerk dikke rookwolken uit. Illustere namen van de slepers: ‘Zwarte Zee’, ‘Roode Zee’, ‘Witte Zee’en ‘Gele Zee’. Legendarisch was kapitein Teun Vet van de ‘Zwarte Zee’. Voor de ogen van de Duitse overmacht op 10 mei 1940 sleepte Vet de halfafgebouwde torpedobootjager ‘Isaac Sweers’ naar Engeland.

In 1928 kwam Maassluis in het wereldnieuws: de Hollanders uit Maassluis hadden een grote opdracht uit Engeland ‘binnengesleept’. In opdracht van de Royal Navy moest een enorm marine-droogdok van 50.000 ton van Engeland naar de Britse kroonkolonie Singapore versleept worden. Een afstand van 8500 mijl. Op een Alblasserdamse lijnbaan werden zware manillatrossen geslagen die op drijvende zolderbakken naar Maassluis werden vervoerd. Maar liefst acht sleepboten werden voor deze klus zeewaardig gemaakt. Dat betekende bedrijvigheid: bunkeren van kolen, inname van grote hoeveelheden verf, olie, drinkwater en victualiën. Maanden waren de zeemannen van huis.

De sleepboten zijn bijna verdwenen uit Maassluis. Om de herinnering levend te houden is het Nationaal Sleepvaartmuseum aan de haven gevestigd.

De regen drupt gestaag. Rolluchten van dikke, grauwe wolken drijven voorbij. Het mooiste monument van Maassluis torst boven de stad uit: de Groote- of Nieuwe Kerk.

Op 6 september 1639 wordt de Groote- of Nieuwe Kerk plechtig ingewijd met een preek over Psalm 26:8: ‘Heere! Ik heb lief de woning van Uw huis, en de plaats des tabernakels Uwer eer.’ Het is één van de eerste kerken die na de Reformatie (1517) in Nederland is gebouwd. Het grondplan heeft de vorm van een Grieks Kruis, dat we ook vinden bij de Noorderkerk in Amsterdam, de Nieuwe Kerk te Groningen én de Grote Kerk van Blokzijl.

Ademloos neem ik het 17e eeuwse interieur in mij op. Een serene rust hangt in dit godshuis. De donkere, eikenhouten kerkbanken glimmen van de boenwas. De houten kerkstoelen met rieten zitting breken de massieve inrichting. Aan de wanden fraaie geschilderde kerkborden met de Wet des Heeren en Psalm 122 en andere bijbelse teksten. Een koorhek met koperen tussenpilaren scheidt een ruimte af. De vroege verbinding tussen visserij en de kerk is zichtbaar: kleine modelscheepjes van visserschepen staan op de hoge luifelbanken. Een klassieke preekkansel is aan een hoekpilaar bevestigd. Op de knop aan de kanseldeur is Jona, komend uit de grote vis, afgebeeld.

Ds. Aegidus Francken (1676-1743), een predikant behorende tot de Nadere Reformatie, diende de hervormde gemeente van Maassluis van 1713 tot aan zijn overlijden op 16 april 1743. Hij publiceerde diverse geschriften, waaronder de ‘Kern der Christelycke Leere’.

Aan de westelijke wand staat sinds 1732 een deftig meubel: het beroemde Garrels-orgel. Een geschenk van de ongehuwde Govert van Wijn, ‘een weergaloos weldadige en vermogende Maassluizer’. Van Wijn wordt geboren op 4 december 1642 en overlijdt op 21 januari 1738. Zijn 90-ste verjaardag op 4 december 1732 is bijzonder: het door hem geschonken nieuwe orgel wordt in zijn bijzijn door orgelbouwer Garrels overgedragen en in gebruikgenomen door de kerkelijke gemeente. Dominee Francken houdt een leerrede over Psalm 150:3-6: ‘het heilig gebruik des orgels’. Na zijn overlijden in 1743 is deze preek uitgegeven.

Het historische kerkgebouw is vanaf 1639 nauwelijks gewijzigd en verkeert in oorspronkelijke staat. Op donderdag 18 maart 1943, omstreeks 15.35 uur krijgt Maassluis te maken met een aanval van geallieerde bommenwerpers. Deze aanval miste zijn doel, een oliefabriek.In korte tijd werd een gedeelte van de oude binnenstad vernield en getroffen door hevige branden. Een zijmuur van de Groote- of Nieuwe Kerk werd vernield, maar als door een wonder bleef het grootste gedeelte van het interieur én het orgel behouden. Weer en wind kregen vrij spel tot het voorlopig herstel in 1947 van de kerk.

Een grote sprong naar 1 oktober 1965. Op deze datum is Feike Asma benoemd tot organist van de Groote- of Nieuwe Kerk te Maassluis. Asma geniet grote bekendheid als concertorganist en voelt zich spoedig thuis op dit magistrale orgel. Het zingen tijdens de zondagse erediensten had bij hem de doorslag gegeven om zich aan ‘Maassluis’ te verbinden.529

In die tijd zit de Groote Kerk zondags tjokvol: 1100 kerkgangers. Het zingen inspireert en stimuleert meer! Heel spoedig na zijn aanstelling wordt er een Comité opgericht met als doelstelling samenzang op de zaterdagmorgen van psalmen en geestelijke liederen. Van 11.00 uur tot 11.45 uur, om de veertien dagen in een afgesproken periode van het jaar. Maassluis zingt graag op de zaterdagmorgen! Het resulteert snel in opnamen voor grammofoonplaten: ‘Zingen met Feike Asma’.

De Groote Kerk beschikt over een uitstekende akoestiek en met de komst van Feike Asma naar Maassluis, die orgel en kerk op lp’s door de luidsprekers doet schallen, trekken zangkoren nu ook naar Maassluis. Het bekende Westlands Mannenkoor onder leiding van dirigent Piet Struyk laat graag hun koorklanken opnemen in de Groote Kerk. De tuinders van de ‘Glazen Stad’ hadden best wat in hun mars: het ‘Te Deum’ van Jan Nieland, een groot koorwerk voor mannenkoor, wordt in de kerk van Maasluis vastgelegd.

Een serene rust hangt in de kerk. Het lijkt wel een open museum. De koster is in alle rust bezig met de voorbereidingen voor de aanstaande eredienst. Lange tafels worden geplaatst voor de kansel. Morgenvroeg is er de bediening van het Heilig Avondmaal. Indrukwekkend. Sinds 1639, zoals het op het koorhek staat geschreven, mag Woord en sacrament hier verkondigd en bediend worden. ‘Doe dit tot Mijn gedachtenis.’ De Groote- of Nieuwe Kerk te Maassluis is als een van de grote stadskerken in het Westland gelukkig nog in gebruik. De zangochtenden op de zaterdagen zijn al lang voorbij. Het is de grote verdienste van huidige organist Jaap Kroonenburg om de belangstelling voor deze kerk en ‘zijn’ orgel te vergroten.

Het is al laat in de middag als we Maassluis weer achterlaten. De regenwolken zijn weggetrokken en dunne zonnestralen beschijnen het groene land. We hebben een hart vol indrukken van dit kleine stadje aan de Waterweg.

Jan Koster